आधुनिक डिझेल इंजिन तंत्रज्ञानामध्ये, फ्युएल इंजेक्टरने क्रांती घडवून आणली आहे. पूर्वीच्या यांत्रिक प्रणालींच्या (Mechanical Systems) तुलनेत आजचे इलेक्ट्रोनिक पद्धतीने नियंत्रित (Electronically Controlled) इंजेक्टर इंजिनचे कार्यप्रदर्शन आणि इंधन बचत लक्षणीयरीत्या सुधारते.
१. डिझेल इंजेक्टरचे कार्य
डिझेल इंजिनमध्ये, पेट्रोल इंजिनच्या विपरीत, इंधन आणि हवा यांचे मिश्रण आधी तयार केले जात नाही. त्याऐवजी, हवा प्रथम संकुचित केली जाते ज्यामुळे तिचे तापमान खूप वाढते (सुमारे ५४००°C+). जेव्हा पिस्टन त्याच्या सर्वोच्च बिंदूवर पोहोचत असतो, तेव्हा इंजेक्टर या अत्यंत गरम आणि संकुचित हवेमध्ये डिझेलचा फवारा सोडतो. उष्णतेमुळे डिझेल लगेच पेट घेते (Auto-Ignites) ज्यामुळे इंजिनला शक्ती मिळते. इंजेक्टरचे मुख्य कार्य खालीलप्रमाणे: उच्च दाब: इंधन पंपाद्वारे (Fuel Pump) डिझेलवर खूप उच्च दाब (३,००० psi पर्यंत किंवा त्याहून अधिक) निर्माण केला जातो. अचूक वेळ आणि प्रमाण: इंजिन कंट्रोल युनिट (ECU) इंजेक्टरला कधी उघडायचे आणि किती काळ उघडे ठेवायचे याचे अचूक संकेत देते. ऑटोमायझेशन: इंजेक्टरच्या टोकावरील सूक्ष्म छिद्रे (Nozzle Holes) उच्च दाबातील डिझेलचे अतिशय बारीक फवाऱ्यात (Mist) रूपांतर करतात. यामुळे डिझेल हवेत सहजपणे मिसळते आणि कार्यक्षम ज्वलन होते.
२. डिझेल इंजेक्टरचे प्रकार
तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीनुसार डिझेल इंजेक्टरचे मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणेः युनिट इंजेक्टर सिस्टीम (Unit Injector System): यामध्ये प्रत्येक सिलेंडरसाठी एक स्वतंत्र
पंप आणि इंजेक्टर असतो. कोंमन रेल डायरेक्ट इंजेक्शन (CRDI): ही आजच्या आधुनिक गाडयांमध्ये सर्वाधिक वापरली जाणारी प्रणाली आहे. यामध्ये इंधन एका सामायिक उच्च-दाब पाइपमध्ये (Common Rail) साठवले जाते आणि तिथून इलेक्ट्रोनिक पद्धतीने नियंत्रित इंजेक्टरद्वारे प्रत्येक सिलेंडरमध्ये
पाठवले जाते. ही प्रणाली अत्यंत अचूक असते आणि यामुळे आवाज व उत्सर्जन कमी होते. यांत्रिक इंजेक्टर (Mechanical Injectors): जुन्या डिझेल इंजिनमध्ये यांचा वापर होत असे जे पूर्णपणे यांत्रिक दाबावर काम करत असते.
३. देखभाल आणि बिघाडाची कारणे
इंजेक्टरची अचूकता आणि टिकाऊपणा इंजिनच्या आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. दूषित इंधन: डिझेलमध्ये पाणी, घाण किंवा इतर अशुद्धी है इंजेक्टर निकामी होण्याचे सर्वात मोठे कारण आहे. झिज (Wear and Tear): कालांतराने अंतर्गत भागांची झिज झाल्यामुळे इंथन गळती (leakage) होऊ शकते. कार्बनचे धर (Deposits): निकृष्ट इंधनाच्या वापरामुळे इंजेक्टरच्या नोझलवर कार्बनचे थर जमा होतात ज्यामुळे फवाऱ्याची पद्धत (Spray Pattern) बिघडते.
देखभाल:
योग्य देखभाल केल्यास डिझेल इंजेक्टर इंजिनला वर्षानुवर्षे कार्यक्षमतेने चालण्यास मदत करतात.
१) नेहमी चांगल्या दर्जाचे आणि प्रतिष्ठित पंपचे डिझेल वापरा.
२) नियमित अंतराने फ्युएल फिल्टर (Fuel Filter) बदला.
३) आवश्यक असल्यास प्रमाणित तंत्रज्ञांकडून इंजेक्टरची तपासणी किंवा सफाई करून घ्या.
श्री. मनेश ताराचंद खैरे
(यांत्रिक डिझेल निदेशक)
